Meneer Shen vertelt: de Jezuiten en de keizer

In de tweede helft van de zestiende eeuw begonnen de Jezuiten een grote onderneming: het bekeren van China tot het christendom. Vrij ambitieus, en dat wisten ze. De eerste westerlingen die over China berichtten vertelden over een groots rijk met grote en rijke steden. De Jezuiten betreden het Rijk van het Midden dus met gepast ontzag.
Het leverde een lang en fascinerend verhaal op van generaties Jezuiten die met een open blik China introkken. Om de chinezen te bekeren uiteraard, maar ook om de westerse wetenschappelijke kennis te delen en om te leren van alles wat China te bieden had. Maar het hoofddoel bleef het bekeren van China en al vroeg hadden de Jezuiten hun strategie uitgestippeld. En die strategie was: bekeer eerst het hof, dan drukt de keizer vanzelf het ware geloof door bij zijn onderdanen. Het werkte in Europa, dus waarom niet hier?
Om hun positie te verzekeren probeerden ze zich aan het keizerlijk hof onmisbaar te maken. En dat is ze nog gelukt ook. De astronomie was van enorm belang voor het hof. Voor alles moest een gunstige dag vastgesteld worden, een taak voor de hofastronomen. Het was dus vrij pijnlijk voor het hof dat de hofastronomen niet in staat waren een zonsverduistering goed te voorspellen. Hier roken de Jezuiten hun kans. Matteo Ricci, de pionier van de China missie, schreef naar Rome dat hij meer dan wat dan ook een astronoom nodig had. Rome verscheepte dus een aantal Jezuiten astronomen die uiteindelijk het observatorium van Beijing geleid hebben.
Matteo Ricci had aan het hof al zo'n goede reputatie dan hij begraven mocht worden op chinese grond. Zijn begraafplaats werd de begraafplaats van de missie van de Jezuiten.
Vandaag staan in Beijing hun grafstenen nog steeds (de graven niet meer, maar dat is een lang verhaal). En ze zijn te bezichtigen op het terrein van een school van de partij.
Op een van onze Beijing bezoeken hebben we de grafstenen bezocht. Het was in de vakantie, dus de school was gesloten. Gelukkig had ik wel het telefoonnummer van de beheerder gekregen. Bij aankomst moesten we hem maar even bellen, hij zou het hek wel even open doen. Na enig zoeken vonden we de begraafplaats en meneer Shen gebeld. Even later kwam meneer Shen aan op zijn fiets met in zijn mandje een tas vol boeken en schriften. Meneer Shen opende het hek en was duidelijk blij verrast dat we een paar woorden chinees spraken en dat we iets wisten over de Jezuiten. Hij vond het zo leuk dat hij na het normale praatje over Ricci, Schall von Bell en Verbiest (de helden van de missie) doorging over Johann Schreck, Giacobini Rho (beide astronomen, dus ik kende ze) vertelde, en over de introductie van de westerse muziek en over de schilderkunst. ZIjn tas bleek vol te zitten met schriften waarin hij knipsels en fotos verzameld had over de Jezuiten en waarin hij zijn eigen verhaal geschreven had.
Na de begraafsplaats zelf gingen we door naar het Jezuiten college ernaast. Meneer Schen vertelde dat dit was gebouwd aan het einde van het Qing keizerrijk. Nadat de boksers de Jezuiten missie met de grond gelijk hadden gemaakt wilde de keizer een en ander weer in ere herstellen. Het college staat er nog, met een gedenksteen over de kerk die daar gestaan heeft. Het college is gebouwd in verschillende westerse bouwstijlen (frans, duits) om recht te doen aan de wortels van de Jezuiten.
Daarna heeft meneer Shen on meegenomen over een wandeling over het gebied waar de missie stond. In zijn schriftjes had hij een kaart met de topografie van de oude missie op het huidige terrein.
Even verderop stond nog een stuk van een andere oude kerk. Deze maakt nu deel uit van de studentenwoningen. Een van de vleugels van het studentencomplex is duidelijk ooit een kerk geweest. Het kruis in glas in lood is na de revolutie vervangen door een ster van de partij. Tot slot wees meneer Shen ons op een kelder van hetzelfde studentencomplex. Daar ligt de wijnkelder waar de Jezuiten volgens het westers wijnprocedee wijn hebben gemaakt en de kennis daarover hebben gedeeld met de chinezen. De wijn is nu nog steeds (of opnieuw) te koop als "Dragon Seal".
Het enthousiasme van meneer Shen was aanstekelijk. Hij weet geweldig veel te vertellen over een tijd waarin westerlingen heel open stonden voor een onbekend rijk en bereid waren hun kennis te delen. Alles ter meerdere eer en glorie voor God uiteraard. Het is hartverwarmend om van een chinees te horen over een tijd waarin al die kennis gedeeld werd en waarin west en oost onbevangen naar elkaar keken met het doel van elkaar te leren.
Meneer Shen, bedankt voor de rondleiding en de inspiratie!